Je ziet hem niet, je hoort hem nauwelijks, maar bij sommige mensen zit hij altijd op de schouder. En zijn aanwezigheid kan grote gevolgen hebben voor hoe je je in de wereld beweegt, en zeker voor je spreekangst. Wie is de Kleine Professor? Waar komt hij vandaan? En hoe zet je hem uit?
Maryam
Bij haar eerste presentatie in een training sprak Maryam, milieudeskundige, snel, met een hoge stem en een permanente glimlach. Toen ik vroeg hoe belangrijk het onderwerp voor haar was, zei ze: heel belangrijk. Ik vroeg hoe het dan kwam dat ze die importantie niet meer liet zien. Stel je voor dat je gewoon zegt dat je het anders wilt, dat je het er niet mee eens bent, dat je wilt dat het anders gaat? Ze kromp ineen, letterlijk.
Je hoeft geen psycholoog te zijn om te vermoeden dat er iets uit haar jeugd meespeelt. En ja, even later vertelde Maryam dat ze als kind van een jaar of acht vaak boos was op haar ouders. Dat mocht niet. Daarom schreef ze het stiekem op een briefje: 'Maryam is boos op papa en mama.' Haar ouders vonden het. De reactie was hard. 'Dat zijn geen woorden voor een meisje.' Het briefje verdween, en met het briefje verdween ook iets in Maryam.
Kees
Of neem Kees, architect. Hij kwam de training binnen als een zelfverzekerde professional. In een gesprek aan tafel een prima gesprekspartner. Maar zodra hij voor de groep stond, gebeurde er iets opmerkelijks. Hij stond op één been, hoofd schuin, en keek niemand aan. Zijn stem schoot omhoog. Het leek alsof er ineens een jongen van acht voor ons stond. Toen Kees zichzelf terugzag op video, schrok hij. 'Ben ík dat?'
Ook bij Kees lijkt een 'elastiekje' hem ongewild terug te trekken naar zijn jeugd. Zijn vader was timmerman, een vakman en harde werker, maar ook iemand die driftig kon worden. Kees vertelde over het schuurtje achter het huis. 'Daar wachtte ik tot hij was uitgeraasd. Stil blijven. Niet opvallen. Dan waait het over.'
Zijn vader had bovendien niet veel op met architecten, kunstenmakers, noemde hij ze. Kees werd architect, en goed ook: hij won prijzen voor zijn ontwerpen. Maar dat vertelt hij liever niet. 'Niet aan collega's, niet aan opdrachtgevers. Ik hang het niet aan de grote klok.' Ergens in hem zit nog steeds dat jongetje dat leerde: maak jezelf niet groter dan je vader. Val niet op. Claim niets. Voor een groep schiet zijn systeem in de oude stand. Kleiner worden. Inslikken.
De kleine overlevingsstrateeg
Twee voorbeelden van de ontwrichtende invloed van wat in de Transactionele Analyse de Kleine Professor heet: de Volwassene die we als klein kind in ons dragen. De Kleine Professor probeert in die levensfase de wereld te begrijpen en hanteerbaar te maken. En met succes. Zeker voor kinderen in een onveilige opvoedingssituatie zorgt de Kleine Professor voor bescherming. Hij zoekt overlevingsstrategieën die het kind beschermen, en zorgt ervoor dat het de 'goede' besluiten neemt om er ongeschonden uit te komen.
Wie geluk heeft, ontgroeit zijn Kleine Professor geleidelijk. Maar soms is hij hardnekkig en vasthoudend. Hij fluistert je nog steeds in wat je wel en niet mag doen. Niet per se hoorbaar, het gaat om een onbewuste interne dialoog. Om jezelf goed te kunnen presenteren is het belangrijk om dat te ontdekken en te erkennen.Want natuurlijk: vroeger had hij een belangrijke rol. Kinderen verkeren immers vaak niet in de positie om zich tegen hun ouders te verzetten. Uit liefde of juist uit angst voor hun opvoeders geven ze zo nodig een deel van zichzelf op. Maar dat was toen. Als volwassene wordt het hoog tijd om de Kleine Professor te bedanken voor bewezen diensten en hem vervolgens bij te zetten in de vitrine met jeugdherinneringen.
Het elastiekje doorknippen
Veel mensen die ik begeleid maken in de training een begin met dat afscheid. Soms gaat het bijna vanzelf, zodra het kwartje valt en de Kleine Professor is ontmaskerd. Soms is er wat meer tijd voor nodig. Maar ook dan is er vaak al de opluchting over een inzicht waardoor alles op zijn plek valt. Maryam was daarvan een mooi voorbeeld. We ontdekten dat haar Kleine Professor nog steeds commandeerde: 'pas je aan; zeg niet wat je voelt of vindt want dat doen meisjes niet.' Ze kon het elastiekje diezelfde dag nog doorknippen. Haar afsluitende presentatie was weergaloos.
Niet dat de mensen die ik begeleid voornamelijk zwakke broeders zijn. Integendeel, het zijn meestal mensen die met spreekangst worstelen en bereid zijn te onderzoeken welke factoren hen beperken in het zelfbewust naar buiten treden. Tegelijkertijd zijn ze moedig genoeg om daarvoor eerst nog even de weg naar binnen moeten inslaan. Juist omdat ze verder willen.
Herken je iets? Bel me gerust voor een vrijblijvend gesprek.