Sporten is niet mijn sterkste kant. Ik weet dat het moet, maar het komt er vaak niet van. Een prijzenkast heb ik dan ook nooit nodig gehad. Tot vrijdag. Toen kwam ik ineens met een grote beker thuis.

Vorige week viel mijn oog op een debattoernooi. Niet toevallig, want ik zoek al een tijdje naar een goede vorm om de principes van de retorica naar de vergadersetting te vertalen. Dus ik meldde me aan.

De opzet? Eerst een masterclass door Gijs Weenink. Hij is directeur van de Debatacademie, de organisator van het toernooi. Daarna begon het echte werk. Vooraf hadden we al stellingen toegestuurd gekregen. ‘Openbaar vervoer moet gratis’ bijvoorbeeld, en ‘de vettaks is een oplossing voor overgewicht’. We werkten in tweepersoonsteams en kregen steeds pas kort van tevoren te horen of we voor of tegen moesten pleiten.

Als debaters met een masterclass achter de kiezen, richtten we ons natuurlijk vooral op de twijfelaars in ons gehoor. Daar zit immers de grootste winst, wist iedereen inmiddels. Veel mensen hebben –ook in vergaderingen- de neiging om tegenstanders te bestrijden. Niet doen: het is veel makkelijker om een twijfelaar over de streep te trekken dan iemand die zijn hakken in het zand heeft gezet.

We concentreerden ons dus op aansprekende argumenten voor de twijfelaars. We zeiden dat we zelf ook geaarzeld hadden, maar dat we na ampel beraad tot onze overtuiging waren gekomen. We namen tegenargumenten mee in ons eigen betoog. We onderdrukten de neiging om bij alles wat ons niet zinde er meteen vol in te vliegen. We bleven juist goed luisteren en verzamelden munitie voor onze tegenaanval. En als die kwam, labelden we zelf onze belangrijkste bouwstenen: “Ik geef u een juridisch, een ethisch en een economisch argument.” Dat helpt je toehoorders immers bij het begrijpen en het onthouden van je redenering.

We strooiden met oneliners, niet alleen om de lachers op onze hand te krijgen, maar ook om het publiek kapstokjes te geven voor zijn mening. En natuurlijk bleven we voortdurend samenvatten en steeds opnieuw de kern van ons betoog onderstrepen.

Na drie voorronden belandden mijn teamgenoot en ik in de finale. Vijf juryleden en een publiek in Britse Lagerhuisopstelling beoordeelden de prestaties. We kregen de stelling ‘Nederland heeft behoefte aan meer vrouwen aan de top’. Probleempje: wij tweeën moesten tégen die stelling pleiten, dus dat vroeg de nodige soepelheid van geest. Maar geloof het of niet: we wonnen!

De beker staat op de schoorsteenmantel. Mijn voetballende zoons zijn ineens vol ontzag, maar de grootste ontdekking is toch dat ik er zelf zo'n lol in had. Dus vanaf nu wordt debatteren een vast onderdeel in de training Persoonlijke profilering. Hear, hear!

| Rubriek Persoonlijke profilering

Het zou een mooie boektitel zijn, maar hoeveel kluizenaars hebben we nog? Afgezien van onvrijwillig eenzame bejaarden zijn het er volgens mij niet zo veel meer. Toch is het wel een interessante vraag: kan een kluizenaar charisma hebben?

Factor 40 hebben we deze zomer niet echt nodig gehad, maar Faxtor X schijnt in ieder seizoen onmisbaar te zijn, of je nu popidool, topmodel of chef-kok wilt worden. Ook charismatisch leiderschap is onverminderd hot. Managersonline liet daarover onlangs een lichaamstaalexpert aan het woord. Hoe wordt u een charis-matische leider, was de hamvraag. De expert kwam met een aantal Do’s en Dont’s: 

Do's                                                                      Dont's

Een charismatisch leider:                                Een charismatisch leider:
1. komt naar je toe                                            1. sluit zich niet af
2. stelt vragen                                                    2. toont geen ongeduld
3. knikt en kijkt je aan                                      3. drijft zijn zin niet door
4. glimlacht                                                        4. breekt geen beloften
5. zegt ja en soms nee...                                  5. eist niet en zegt nooit nooit... 

Helaas dus weer een artikel waarin persoonlijkheid, communicatieve vaardigheden en charisma op één hoop worden gegooid. Want laten we wel wezen: deze D&D’s zijn heel goed om je communicatievaardigheden op te poetsen, maar of je je charisma er ook mee vergroot? 

Want wat is het eigenlijk: charisma? Eerst maar even terug naar de bron, de oude Grieken, die onze woordenschat met dit begrip hebben verrijkt. Wat blijkt? Het zelfstandig naamwoord ‘charis’ gebruikten ze niet alleen voor de schoonheid en de gratie die iemand uitzendt, maar óók voor de dankbaarheid daarover bij de ontvanger. Dat oorspronkelijke element van wederkerigheid is interessant. Kennelijk is charisma pas eeuwen later vooral een eigenschap van de zender geworden. 

Maar goed, laten we ons anno 2011 dan toch maar op de zender concentreren. Wie heeft er nou echt charisma? Zelf denk ik dan eerder aan iemand als Martin Luther King, Ghandi, Nelson Mandela, dan aan de winnaar van Holland’s got talent. Mensen die hun krachtige persoonlijkheid niet direct inzetten ter meerdere eer en glorie van zichzelf, maar voor een kansarm deel van de mensheid en die er bovendien in slagen hele volksstammen voor hun ideeën te winnen. De vraag waarom me niet meteen een charismatische vrouw te binnen schiet, schuif ik voorlopig nog even voor me uit. 

Door het gedrag van charismatische leiders nauwkeurig te analyseren, kun je ongetwijfeld vrij aardig in kaart brengen welke gemeenschappelijke factoren er in hun gedrag zitten. Sterker nog: dat is natuurlijk allang gebeurd. De charismatische persoonlijkheid staat ontspannen voor het publiek, ze treedt graag en gemakkelijk op de voorgrond. Ze durft zichzelf als expert neer te zetten en straalt zelfvertrouwen uit. Ze is overtuigd van haar boodschap en plaatst die in de belevingswereld van haar publiek. Ze maakt contact, weet precies wat de luisteraar nodig heeft en doet een beroep op diens emoties. 

Wil je meer charisma? Werk dan aan al die eigenschappen, is vervolgens de boodschap voor de gewone sterveling. Betekent dat dus ook dat je een charismatische leider kunt worden als je maar hard genoeg oefent? 

Ik weet het niet. Charisma lijkt me een combinatie van karakter, talent en oefening. En geluk natuurlijk. Want om het op deze plek nog één keer over Máxima te hebben: als ze niet met onze kroonprins was getrouwd, had ze zich misschien nooit ontwikkeld tot de zelfbewuste persoonlijkheid die heel Nederland om haar vinger wond. Wat dat betreft hadden de oude Grieken het goed gezien: voor charisma is een publiek onontbeerlijk. Jammer voor de kluizenaar. Al heb je van nature nog zoveel charisma, het werkt pas als iemand anders die toverkracht ervaart.

| Rubriek Persoonlijke profilering

Ik zag een prachtig filmpje. En nu wil ik zo graag schrijven waar het allemaal over gaat. Want het duurt maar vijf minuten en toch gaat het over het hele leven. Over liefde, over ouders, over kinderen. Over verwondering over een mus tegenover de gepreoccupeerdheid met de waan van de dag. Over nieuws van ver weg en over wat zich aandient binnen handbereik. En vooral over de perspectiefwisseling als eyeopener.

Binnen spirituele stromingen wordt onderscheid gemaakt tussen het strategisch zelf en spirit. Het strategisch zelf maakt plannetjes, vindt overal iets van, jaagt zichzelf op. Spirit is een staat van zijn waarin je zonder oordeel kunt kijken naar wat er is. Ook daar gaat het filmpje over.

Dat wilde ik allemaal opschrijven. Maar waarom eigenlijk? Kijk liever zelf. Vijf minuten en eenendertig seconden.

| Rubriek Persoonlijke profilering

Aristoteles wist het al: er zijn drie factoren die de overtuigingskracht van een betoog bepalen: het karakter en de deskundigheid van de spreker (ethos), het opwekken van gevoelens van de luisteraar (pathos) en het structureren van de inhoud (logos). Het gaat om de perfecte balans tussen ethos, pathos en logos. Als je wilt dat je boodschap blijft hangen, dan moeten die drie componenten erin vermengd zijn. Dat is de basis van de retorica.

In onze trainingen zien we vaak dat deelnemers te veel nadruk leggen op inhoud, terwijl ze de andere twee elementen verwaarlozen. Overtuigen wordt vaak geassocieerd met gelijk krijgen en manipuleren. Op zich interessante boeken als Ik krijg altijd gelijk en IJs verkopen aan Eskimo’s lijken dit beeld te bevestigen. Maar waarom zou je ijs willen verkopen aan iemand die omkomt in het ijs? Het gaat dan vooral over de harde kant.

Sinds kort hebben we een Nationale Mental Coach: Wim de Bie. Hij maakt zich hard voor de zachte kanten. Of in zijn eigen woorden: ‘Ik ben specialist op het gebied van verlegenheid’. Dit jaar zal dan ook een cursus verschijnen: ‘Hoe word ik verlegen’, over de zegeningen van het verlegen zijn. Dat zal later resulteren in het boek De weifelende leider.

De waarheid ligt waarschijnlijk in het midden. Inderdaad hoef je geen krachtpatser te worden voor een stevige persoonlijke presentatie. Maar een verlegen spreker weet doorgaans niet lang te boeien.

Bij Valkenburg Trainingen kijken we per persoon wat iemand nodig heeft. De basis van waaruit we werken is de Klassieke Retorica, de drie eerder genoemde componenten komen in de trainingen allemaal aan bod. Deze aloude inzichten combineren we met eigentijdse vakgebieden als theater, psychologie en management. Die aanpak maakt je niet alleen bewust van je gedrag, je leert ook verschillende communicatiestijlen herkennen en doel- en doelgroepgericht denken. Je versterkt je kracht van binnenuit.

| Rubriek Persoonlijke profilering